Multiple Sclerose (MS)

Multiple sclerosis (MS) is een ongeneeslijke ziekte van onbekende oorsprong. In Nederland komt de ziekte voor bij ongeveer 1 op de 1000 mensen. Nederland telt dus ongeveer 17.000 mensen met MS (bron: Hersenstichting). Wereldwijd lijden zo’n 2,5 miljoen mensen aan deze ziekte. MS openbaart zich doorgaans in mensen tussen de 20 en 40 jaar. Alle aspecten van het leven van een patiënt worden door deze ziekte aangetast.

Hoe vaak komt het voor?

Broers en zussen van MS-patiënten hebben een kans van 2 tot 3 procent om ook MS te krijgen (dat is 10 tot 15 keer meer dan de rest van de bevolking) en het risico voor een eeneiige tweelingbroer of –zus is nog veel groter, namelijk zo’n 30 procent. Bovendien komt de ziekte maar liefst vijfmaal vaker voor in gematigde streken, zoals in Noord Europa en het noorden van de Verenigde Staten, dan in tropische gebieden. Mensen van het Kaukasische ras zijn gevoeliger om MS te ontwikkelen dan andere rassen. Zowel genetische factoren als omgevingsfactoren spelen dus een rol bij het ontwikkelen van de ziekte.

Ontstekingsziekte

MS is een ontstekingsziekte van de hersenen waarbij de vettige stof die een zenuwvezel omhult, myeline genaamd, verdwijnt (demyelinisatie). Hoewel wetenschappers niet weten waarom de myeline verdwijnt, hebben ze wel ontdekt dat dit proces zorgt voor schade aan de zenuwvezels. In sommige gevallen is de schade zo ernstig dat de zenuwvezels verzwakt raken. Dit effect is vergelijkbaar met een elektriciteitsdraad zonder isolatie of het doorknippen van een elektriciteitsdraad: de signaaloverdracht raakt verstoord. Als de myeline verdwenen is vormen zich littekens, de zogenaamde scleroses, van verharde stukjes weefsel rondom de zenuwvezels. Deze littekenvorming gaat vaak gepaard met verder verval van de zenuwvezels.

Laesies

Gebieden waar de ziekte zich uit, de zogenaamde laesies of plaques, bevinden zich op meerdere plekken in het centrale zenuwstelsel. Laesies zijn de ontstekingen die ontstaan in de hersenen. Deze ontstekingen kunnen er echter op verschillende manieren uit zien. Zo is het mogelijk dat een ontsteking actief is. Dit houdt in dat er bepaalde afweercellen in de ontsteking aanwezig zijn en daar de beschermlaag die rondom zenuwen zit afbreken. Het is ook mogelijk dat een ontsteking inactief is. In dat geval is er al wel myeline afgebroken, maar zijn er geen afweercellen (meer) aanwezig die bezig zijn met het afbreken van myeline.

Het karakteriseren van de verschillende types laesie is belangrijk omdat dit ons uiteindelijk meer kan vertellen over welke type laesies bij welke mensen voorkomen en of dit samenhangt met bijvoorbeeld de symptomen die bij deze mensen te zien waren. Zo leert het ons meer over wat er gebeurt in de hersenen van mensen met MS en wat dit betekent voor de patiënt.

Wil je meer weten over Hersendonatie en het onderzoek naar MS? Luister dan ook naar deze aflevering van onze podcast Master the Mind waarin Inge Huitinga meer vertelt over haar onderzoek naar MS.

Symptomen

Met welke symptomen de ziekte zich openbaart hangt af van de plaats waar de schade zit. Omdat doorgaans de witte stof zoals het ruggenmerg en de oogzenuw zijn aangedaan, komen symptomen zoals verlies van kracht, tintelingen, coördinatiestoornissen en wazig of dubbel zien vaak voor. Maar, bij MS kunnen in de loop van de tijd feitelijk op elke plek in de hersenen gemyeliniseerde zenuwbundels beschadigd raken, ook in de grijze stof. Symptomen die zich ontwikkelen variëren daardoor van onduidelijke spraak, dubbelzien, pijn en cognitieve problemen zoals geheugenverlies en concentratiestoornissen tot depressie en vermoeidheid. De symptomen die zich voordoen naar aanleiding van een acute aanval kunnen enkele dagen tot weken aanhouden, waarna de schade zich dan spontaan weer herstelt en de symptomen verminderen. Deze vorm van MS staat bekend als relapsing/remitting MS. Wanneer er sprake is van progressieve MS, zijn de symptomen blijvend en is de verslechtering geleidelijk. Deze vorm van MS leidt tot een toenemende mate van beperkingen, die kracht, evenwicht en coördinatievermogen aantasten en daarmee de mobiliteit van de patiënt.

Oorzaak en behandeling

De oorzaak van MS is nog onbekend en kan daarom niet genezen worden, al zijn er wel manieren om d.m.v. medicatie de acute aanvallen tijdens de relapsing/remitting vorm te beperken en de bijbehorende ontstekingen te verminderen. Steroïden, die al meer dan 30 jaar gebruikt worden bij de behandeling van MS, kunnen de aanvallen bekorten en daarmee het herstel na een acute aanval van een aanval van MS bespoedigen. Bovendien komen er steeds meer nieuwe en selectievere medicijnen beschikbaar, of deze worden al getest in klinische trials. Daarnaast zijn er diverse middelen en behandelwijzen voor symptomen zoals spierstijfheid (spasticiteit), pijn, vermoeidheid en stemmingswisselingen en voor problemen met blaas en darm en seksuele stoornissen. Echter, behandeling van de zenuwdegeneratie die het voortschrijden van de ziekte veroorzaakt is momenteel nog niet mogelijk.

Onderzoek

Het Herseninstituut onderzoekt de immunologische afweer in de hersenen. Daarbij is de focus vooral gericht op MS. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van hersenweefsel van hersendonoren van de Nederlandse Hersenbank. In het onderzoek wordt onder andere onderzocht hoe MS ontstekingen verschillen tussen patiënten en hoe deze verschillen samenhangen met geslachtsverschillen, verschil in ziektebeloop, hormonen en erfelijke eigenschappen. Het doel is prognoses bij te verbeteren en meer gerichte therapieën te ontwikkelen.

Daarnaast richt het onderzoek zich op de rol van microglia in het ontstaan de ontstekingen. Het doel daarbij is om therapieën te ontwikkelen om het ontstaan van MS ontstekingen te voorkomen en de ziekte te stoppen.

In onderstaande video legt de directeur van de Hersenbank Inge Huitinga, uit wat voor soort onderzoek er gedaan is om MS beter te begrijpen.

Deze tekst is gebaseerd op een artikel van de Society for Neuroscience op BrainFacts.org